Όταν τιμούμε το Έπος του 1940, το μυαλό μας πηγαίνει δικαιωματικά στους στρατιώτες που πολέμησαν στην πρώτη γραμμή και στις γυναίκες της Πίνδου που κουβαλούσαν πολεμοφόδια μέσα στα χιόνια.
Δίπλα τους, όμως, υπήρξε άλλη μια στρατιά ηρώων που δεν επέλεξε να πάει στον πόλεμο, αλλά έδωσε τη ζωή της σε αυτόν: τα χιλιάδες άλογα, μουλάρια και γαϊδούρια που επιτάχθηκαν για το μέτωπο 
Σε ένα απόκρημνο, δύσβατο οδικό δίκτυο και κάτω από ακραίες καιρικές συνθήκες (παγετό, λάσπη και πυκνό χιόνι), τα οχήματα της εποχής ήταν άχρηστα. Το βάρος της επιμελητείας έπεσε εξολοκλήρου στις πλάτες αυτών των ζώων.
120.000+ ζώα επιτάχθηκαν από την ελληνική ύπαιθρο για να στηρίξουν την πολεμική προσπάθεια.
Μετέφεραν τα πάντα όπως πυρομαχικά, βαριά όπλα, τρόφιμα, φάρμακα, αλλά και τους τραυματίες στρατιώτες πίσω στα πρόχειρα νοσοκομεία.
Υπέφεραν εξίσου με τους ανθρώπους καθώς χιλιάδες ζώα πέθαναν από το τσουχτερό κρύο, την ασιτία, την εξάντληση και τους βομβαρδισμούς, ενώ πολλά γκρεμίστηκαν σε χαράδρες της Πίνδου.
Οι μαρτυρίες των πολεμιστών συγκλονίζουν. Αναφέρουν ότι τα μουλάρια έδειχναν απίστευτη υπομονή και συντροφικότητα, σαν να καταλάβαιναν τη σημασία της αποστολής τους. Πολλές φορές, οι στρατιώτες μοιράζονταν το λιγοστό ψωμί μαζί τους.
Η συγκλονιστική μαρτυρία του σπουδαίου συγγραφέα Άγγελου Τερζάκη που έζησε τον πόλεμο ως στρατιώτης, αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο τη θυσία των ζώων στο βιβλίο του «Ελληνική Εποποιία 1940-1941»
«Τα κακοτράχαλα βουνά της Αλβανίας θα μείνουν γεμάτα από τα κόκαλά τους. Ανέβαιναν τις λάσπες, βουλιάζοντας ώς το γόνατο, γλιστρούσαν στους πάγους, γκρεμίζονταν στα βάραθρα με το φορτίο τους, με τα μάτια ορθάνοιχτα, γεμάτα μιαν απορία βουβή. Δεν διαμαρτύρονταν, δεν ζητούσαν τίποτα. Υπηρέτησαν την πατρίδα με μιαν αφοσίωση που άγγιζε τα όρια του ανθρώπινου καθήκοντος. Πολλές φορές, ο φαντάρος προτιμούσε να μείνει αυτός νηστικός, για να δώσει τη λιγοστή του βρώμη στο σύντροφό του, το μουλάρι».
Σήμερα, 86 χρόνια μετά, οφείλουμε να θυμόμαστε και να τιμούμε αυτούς τους αμίλητους, πιστούς συμπολεμιστές. Χωρίς τη δική τους θυσία, η ιστορία του 1940 ίσως να είχε γραφτεί διαφορετικά. 
